Türkiye ekonomisinde enflasyonla mücadele sürecinin en önemli belirleyicilerinden biri olan Merkez Bankası faiz politikası, ekim ayı enflasyon rakamlarının açıklanmasıyla birlikte yeniden gündemin merkezine yerleşti. Ekim 2026’da tüketici fiyatlarının aylık yüzde 2,58, yıllık yüzde 29,77 artması, dezenflasyon sürecinin henüz istenen hızda ilerlemediğini gösteriyor. Bu tablo, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) önümüzdeki dönemde faiz indirimleri konusunda daha temkinli hareket etmesini gerektirebilir.
Enflasyon ile politika faizi arasındaki ilişki yalnızca rakamsal bir karşılaştırmadan ibaret değildir. Merkez Bankası faiz kararlarını verirken mevcut enflasyonun yanında gelecekteki fiyat artışlarını, tüketim eğilimlerini, döviz kurunu, kredi genişlemesini ve piyasa beklentilerini de dikkate alır. Dolayısıyla ekim enflasyonu, para politikasının yönünü belirleyecek önemli bir gösterge niteliğindedir.
Faiz indirimi beklentileri zayıflıyor
Ekim ayında aylık enflasyonun yüzde 2,58’e yükselmesi, fiyat artışlarının yılın son bölümünde yeniden hız kazanabileceğine ilişkin endişeleri artırıyor. Yıllık enflasyonun yüzde 29,77 seviyesinde bulunması ise fiyat istikrarına ulaşmak için daha uzun bir mücadele gerektiğini ortaya koyuyor.
Bu gelişme karşısında TCMB’nin önceliği, enflasyondaki düşüşün geçici değil kalıcı olduğundan emin olmak olacaktır. Özellikle aylık enflasyonun yüksek seyretmesi, yıllık orandaki gerilemenin tek başına yeterli görülmemesi gerektiğini gösteriyor.
Merkez Bankası açısından faiz indirimi kararı verirken en önemli kriterlerden biri, enflasyon beklentilerinin hangi yönde değiştiğidir. Piyasa aktörleri, işletmeler ve tüketiciler gelecekte fiyatların yükselmeye devam edeceğini düşünüyorsa bugünkü faiz oranlarının talebi soğutma gücü azalabilir.
Enflasyonun alt kalemleri faiz kararını zorlaştırıyor
Ekim ayı verilerinin ayrıntılarına bakıldığında Merkez Bankası açısından dikkat edilmesi gereken önemli gelişmeler bulunuyor. Gıda ve alkolsüz içecekler fiyatları yüzde 3,50 artarken giyim ve ayakkabı grubundaki artış yüzde 12,58’e ulaştı. Ulaştırma grubunda ise yüzde 2,02 artış gerçekleşti. Özellikle gıda fiyatlarının enflasyona 0,84, giyim ve ayakkabının 0,82 puan katkı yapması, aylık enflasyonun yükselişinde bu iki grubun belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Çekirdek enflasyonun yüzde 2,07 artması ve yıllık yüzde 28,28 seviyesinde bulunması da yakından izlenmeli. Hizmet enflasyonunun yıllık yüzde 36,56 ile yüksek seviyesini koruması, fiyat katılığının devam ettiğini gösteriyor. Hizmet sektöründe kira, eğitim, sağlık ve çeşitli işletme maliyetlerinin oluşturduğu baskı, para politikasının sonuç vermesini geciktirebilir.
Üretici fiyatlarında aylık yüzde 1,65, yıllık yüzde 27,41 artış gerçekleşmesi ise maliyet baskılarının tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor. Üretici fiyatlarının tüketici fiyatlarına geçişi, önümüzdeki aylarda enflasyon açısından ayrıca takip edilmelidir.
TCMB’nin son faiz kararı ve yeni dönem
Burada önemli bir ayrıntıyı hatırlatmak gerekiyor. TCMB, 22 Ekim 2026 tarihli toplantısında politika faizini yüzde 37’den yüzde 36’ya indirmişti. Dolayısıyla 3 Kasım’da açıklanan ekim enflasyonu, bu kararın ardından gelen yeni bir veri niteliğindedir. Merkez Bankası’nın bir sonraki önemli faiz değerlendirmesi 10 Aralık 2026 tarihli toplantıda yapılacaktır.
Bu nedenle ekim enflasyonu, aralık ayında yeni bir faiz indirimi yapılıp yapılmayacağı konusunda belirleyici olacaktır. Aylık enflasyonun yüzde 2,58’e çıkması, faiz indiriminin hızının azaltılması veya bir süre ara verilmesi ihtimalini güçlendirebilir. Ancak tek aylık veriyle kesin bir faiz politikası sonucu çıkarmak da doğru değildir.
TCMB’nin değerlendirmesinde enflasyonun ana eğilimi, mevsimsel etkilerden arındırılmış göstergeler, kredi büyümesi ve beklentiler birlikte ele alınacaktır. Nitekim ekim ayı Piyasa Katılımcıları Anketi’nde 2026 yıl sonu enflasyon beklentisinin yüzde 29,6, 2027 yıl sonu beklentisinin ise yüzde 23,3 seviyesinde olması, beklentilerdeki iyileşmenin henüz yeterince güçlü olmadığını gösteriyor.
Faiz kararlarının vatandaş üzerindeki etkisi
Faiz politikasının ekonomik hayata yansıması yalnızca bankaların kredi oranlarıyla sınırlı değildir. Politika faizindeki değişiklikler mevduat getirilerini, konut ve taşıt kredilerini, ticari kredi maliyetlerini ve yatırım kararlarını doğrudan veya dolaylı biçimde etkiler.
Faizlerin yüksek kalması, kredi kullanarak yatırım yapmak isteyen işletmeler açısından finansman maliyetlerini artırırken tüketicilerin konut ve otomobil alımlarını da zorlaştırıyor. Diğer taraftan erken faiz indirimleri döviz talebini ve tüketimi artırarak enflasyonla mücadeleyi güçleştirebilir.
Burada Merkez Bankası’nın karşı karşıya olduğu temel ikilem ortaya çıkıyor: Ekonomik faaliyetleri desteklemek için faizleri düşürmek gerekiyor ancak enflasyon kalıcı biçimde gerilemeden yapılacak indirimler yeni fiyat artışlarını tetikleyebilir.
Sonuç: İhtiyatlı para politikası devam etmeli
Benim değerlendirmeme göre ekim enflasyonu, TCMB’nin önümüzdeki dönemde faiz indirimlerinde daha dikkatli davranmasını gerektiren bir gelişmedir. Yüzde 36 seviyesindeki politika faizinin aralık ayında yeniden düşürülmesi ihtimali tamamen ortadan kalkmış değildir. Ancak indirimin büyüklüğü ve zamanlaması konusunda daha temkinli bir yaklaşım beklemek gerekir.
Türkiye ekonomisinin ihtiyacı yalnızca faizlerin düşmesi değil, enflasyonun kalıcı biçimde kontrol altına alınmasıdır. Bunun için para politikasının maliye politikası, üretim, verimlilik, rekabet ve yapısal reformlarla desteklenmesi şarttır.
Unutulmamalıdır ki yüksek faiz ekonomik hayatı zorlaştırır, yüksek enflasyon ise toplumun satın alma gücünü aşındırır. Özellikle ücretli çalışanlar, emekliler ve sabit gelirli vatandaşlar açısından enflasyonun düşmesi, faizlerin düşmesinden çok daha hayati bir öneme sahiptir. Merkez Bankası’nın önündeki en önemli görev, bu iki ekonomik dengeyi gözeterek fiyat istikrarını sağlamaktır
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
