Dünya siyasetinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek önemli bir diplomatik gelişme gündemde. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 19 Kasım 2026 tarihinde Çin’in Shenzhen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında bir araya gelmesi planlanıyor. Beyaz Saray ve Kremlin tarafından doğrulanan bu görüşme, dünyanın en güçlü üç nükleer ve siyasi aktörünü aynı masa etrafında buluşturması bakımından tarihi önem taşıyor.
Ancak bu buluşmayı yalnızca diplomatik bir nezaket görüşmesi olarak değerlendirmek büyük bir yanılgı olur. Çünkü üç liderin masaya getireceği beklentiler, öncelikler ve siyasi hesaplar birbirinden oldukça farklı. Dolayısıyla görüşmenin asıl önemi, alınacak kararlardan çok, yeni küresel güç dengelerinin nasıl şekilleneceğine ilişkin vereceği mesajlarda yatıyor.
ÜÇ LİDER, ÜÇ FARKLI HEDEF
Trump’ın görüşmeden temel beklentilerinden biri, dünyadaki nükleer silah stoklarının azaltılması konusunda yeni bir müzakere zemini oluşturmak. ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşmasının Şubat 2026’da sona ermesi, bu konuyu yeniden uluslararası gündemin merkezine taşıdı. Trump, Çin’in de katılacağı daha kapsamlı bir nükleer silahsızlanma veya silahların kontrolü mekanizması oluşturmayı hedefliyor.
Putin açısından ise görüşmenin anlamı daha farklı. Rusya, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı dünyasıyla ciddi bir siyasi ve ekonomik mücadele içerisinde. Moskova, uluslararası alanda yeniden güçlü bir aktör olarak kabul görmek ve Ukrayna meselesinde kendi çıkarlarını koruyacak diplomatik bir zemin oluşturmak istiyor. Putin’in Trump ve Şi ile aynı masada bulunması, Rusya’nın küresel sistemdeki konumunu güçlendiren sembolik bir gelişme olacaktır.
Şi Cinping ise Çin’in yükselen küresel gücünü ve diplomatik ağırlığını göstermeyi amaçlıyor. Pekin yönetimi, ABD ile ticari ve teknolojik rekabetini sürdürürken Rusya ile stratejik ilişkilerini de korumaya çalışıyor. Ancak Çin’in, ABD ve Rusya’nın sahip olduğu nükleer silah kapasitesine henüz ulaşmamış olması, nükleer müzakerelere yaklaşımında farklı bir tutum sergilemesine neden oluyor.
UKRAYNA VE İRAN DENKLEMİ
Üçlü görüşmenin en hassas başlıklarından biri Ukrayna savaşı olacak. Putin’in bu konuyu gündeme taşımak istemesine karşın, Washington’un üçlü toplantıda Ukrayna savaşını öncelikli gündem maddesi yapmasının beklenmediği yönünde açıklamalar bulunuyor. Çin de Ukrayna meselesinin toplantının merkezine yerleşmesine mesafeli yaklaşıyor.
Bununla birlikte İran savaşı ve Orta Doğu’daki gelişmelerin de görüşmelerde ele alınması bekleniyor. ABD’nin bölgedeki güvenlik politikaları, Rusya’nın İran ile ilişkileri ve Çin’in enerji tedarik güvenliği açısından bu konu üç ülkenin çıkarlarını doğrudan ilgilendiriyor.
EKONOMİK REKABETİN GÖLGESİNDE DİPLOMASİ
Görüşmenin ekonomik boyutu da en az siyasi boyutu kadar önemli. ABD ile Çin arasındaki ticaret gerilimi, gümrük tarifeleri, yarı iletken teknolojileri, yapay zekâ ve kritik mineraller konularında devam ediyor. İki ülke arasında sağlanan ticari ateşkesin korunması, küresel piyasalar açısından önemli bir beklenti.
Rusya ise Batı yaptırımlarının etkisini azaltmak için Çin ile enerji ve ticaret ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Özellikle petrol, doğal gaz ve stratejik hammaddeler konusunda Moskova-Pekin yakınlaşması, küresel enerji piyasalarının geleceğini etkileyebilecek nitelikte.
Bu nedenle üçlü görüşmeden çıkabilecek olumlu mesajlar, enerji fiyatlarından uluslararası ticarete, döviz piyasalarından yatırımcı güvenine kadar geniş bir alanda etkisini gösterebilir. Ancak somut anlaşmalar ortaya çıkmadan piyasalarda kalıcı bir iyimserlik beklemek gerçekçi olmayacaktır.
TÜRKİYE AÇISINDAN NE ANLAMA GELİYOR?
Türkiye, bu üç ülkeyle de farklı alanlarda önemli ekonomik, siyasi ve diplomatik ilişkilere sahip. Rusya enerji ve turizm açısından önemli bir ortak olurken Çin, dış ticaret ve yatırım bakımından giderek daha fazla önem kazanıyor. ABD ise Türkiye’nin NATO üyeliği ve ekonomik ilişkileri nedeniyle stratejik konumunu koruyor.
Bu nedenle üçlü görüşmenin sonuçları Türkiye’nin dış politika tercihlerini ve ekonomik dengelerini de yakından ilgilendirecek. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının geleceği, Karadeniz güvenliği, enerji arzı ve uluslararası ticaret koridorları Türkiye açısından kritik başlıklar arasında bulunuyor.
SONUÇ: YENİ DÜNYA DÜZENİNİN İŞARETLERİ
Trump, Putin ve Şi Cinping’in aynı masaya oturması, tek başına dünya sorunlarının çözüleceği anlamına gelmiyor. Üç liderin çıkarları arasındaki farklılıklar, kapsamlı bir uzlaşmayı zorlaştırıyor. Ayrıca Ukrayna ve Avrupa ülkeleri gibi doğrudan etkilenen aktörlerin masada bulunmaması, alınabilecek kararların meşruiyeti konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Bana göre bu buluşmanın asıl önemi, uluslararası sistemde güç merkezlerinin yeniden konumlandığını göstermesidir. Artık dünya ekonomisi ve siyaseti yalnızca tek bir ülkenin kararlarıyla şekillenmiyor. Çok kutuplu düzenin belirginleştiği bir döneme giriyoruz.
Türkiye açısından ise bu değişimi doğru okumak, dengeli diplomasi yürütmek ve ekonomik çıkarları korumak büyük önem taşıyor. Çünkü önümüzdeki yıllarda kazanan ülkeler, yalnızca askeri gücü yüksek olanlar değil, değişen küresel dengeleri doğru analiz ederek ekonomik ve diplomatik fırsatları değerlendirebilenler olacaktır.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar